Հայտարարություններ

ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտը՝ «Ավանդական մշակութային ժառանգության դրսևորումների կիրառումը քաղաքականության մեջ. հնարավորություններ և առաջարկներ» ծրագրի շրջանակներում, և «Հազարաշեն» ազգաբանական հետազոտությունների  հայկական կենտրոնը 2026թ․ հունիսի 12-15-ին ծրագրում են գիտաժողով/աշխատաժողով՝  «Տոնը և տոնահանդեսի մշակույթը որպես անցյալի և ներկայի  մշակութակերտ տեքստ» թեմայով։ Գիտաժողովը տեղի կունենա 2026թ․ հունիսի 12-ին և 13-ին, աշխատաժողովը՝ հունիսի 14-ին և 15-ին։ Գիտաժողովին ներկայացվող զեկույցները կարող են վերաբերել հետևյալ թեմատիկ շրջանակներին․

• Հայկական ավանդական տոնացույցը և տոնահանդեսի մշակույթը միջնադարում
• Տոները և տոնահանդեսը Հայաստանի Առաջին Հանրապետությունում (1918-1920 թթ․)
• Տոնահանդեսի քաղաքականությունը և մշակույթը ԽՍՀՄ-ում և Խորհրդային Հայաստանում (1920-1990 թթ․), այդ թվում՝ արգելված տոները և դրանց գոյատևման ձևերը
• Տոնը և տոնահանդեսի մշակույթը Հայաստանի Հանրապետությունում, այդ թվում՝ պաշտոնական, ավանդական  և նորամուտ տոներ:

2026 փետրվարի 25 -ին, ժամը 11․00- ին ՀՀ ԳԱԱ նախագահության նիստերի դահլիճում տեղի է ունենալու Արսեն Հակոբյանի (Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտ, Հայաստան) և Մարչելլո Մոլլիկայի (Մեսսինայի համալսարան, Իտալիա) համահեղինակությամբ «Palgrave Macmillan» գիտական հեղինակավոր հրատարակչությունում վերջերս լույս տեսած «Կոնֆիլկտ, տարածք և անդրազգայնություն․ ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմի ազգագրություն» [Conflict, Space and Transnationalism: An Ethnography of the Second Nagorno-Karabakh War. Palgrave Studies in Urban Anthropology, Palgrave Macmillan. 2025] գրքի ներկայացում-քննարկումը։

Միջոցառումների ծրագիր/ Փետրվարի 21/ Մարտի 7, 14

Շաբաթ օրերին՝ 10:00–12:00 PST Zoom-ի միջոցով

Շաբաթ, Փետրվարի 21, 2026 թ.

Նիստավար՝ Մարտին Ադամյան (UCLA) 

• Բացման խոսք

Նորա Բայրամյան 
Մերձավոր Արևելքի լեզուների և մշակույթների բաժին, UCLA                                                                                                                                                Հայագիտական ասպիրանտական համաժողովի համակիրծիչ  

Գ․ դ․ Պիթեր Քոուվ
Նարեկացի Հայագիտական ամբիոնի պրոֆոսոր
Մերձավոր Արևելքի լեզուների և մշակույթների բաժին, UCLA

• Միջնադարյան արվեստը և գրչական պրակտիկան

Նիստավար՝  Լորի Փիրինջյան (UCLA)

Օվսաննա Խաչատրյան (Մատենադարան, Մեսրոպ Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտ)

Կրիպտոգրաֆիկ ավանդույթները միջնադարյան ձեռագրերում. մշակութային գաղտնիություն և միջմշակութային համեմատություններ

Մայքլ Բլոմքվիստ (Արևելյան Իլինոյսի համալսարան)

Հայկական արվեստի պատկերագրությունը և դրա կապը երկու իսլամական ավանդույթներում պատկերային ներկայացման աճի հետ

• Հայերի գործունեությունը Օսմանյան և Ռուսական կայսրություններում 19-րդ և 20-րդ դարերի սկզբին

Նիստավար` ՝Նորա Բայրամյան (UCLA)

Սահիկա Կարաթեփե (Բինգհեմթոնի համալսարան (SUNY))

Արդյունահանում և գյուղական աշխատանք Բարդիզագում. Ածխի արտադրությունը և հայ գյուղացիությունը (1790-1890-ականներ)

Մետե Ուլաթաշ (Պենսիլվանիայի պետական համալսարան)

Ազատազրկման տարածքներ, ձևավորման վիճակներ. հայկական քաղաքական բանտարկյալները Օսմանյան կայսրության ուշ շրջանում

Իրինա Բադալյան (Երևանի պետական համալսարան)

Թիֆլիսը 19-րդ դարի երկրորդ կեսին. հայագիտական ​​​​հայացքներ և քաղաքային ինքնակառավարման ինստիտուտներ կայսերական և ազգային նախագծերի համատեքստում

Շաբաթ, մարտի 7, 2026 թ.

Նիստավար՝  Արամ Ղուգասյան (UCLA)

• Հայկական լեռնաշխարհի նախապատմական հնագիտություն

Մարիամ Սարիբեկյան (ՀՀ ԳԱԱ)

Վաղ բրոնզի դարաշրջանի մարդկանց հավատալիքներն ու կենսակերպը՝ կավե արձանիկների հիման վրա

Արտյոմ Անանյան (Երևանի պետական համալսարան)

Տավուշի շրջանի բրոնզի և երկաթի դարաշրջանի հնագիտական լանդշաֆտի մոդելավորում GIS-ի վերլուծության միջոցով

• Էթնո-ազգային պատկերացում և մշակույթ

Կասանդր Լեժոսն (Լոզանի համալսարան)

Զվարթնոցի կրկնօրինակում. ճարտարապետական մոդելները միջնադարյան հիշողության և նոր շրջանի ժառանգության միջև

Մարգարիտա Խախանովա (Մասարիկի համալսարան)

Թաքնված խորհրդային իդեոլոգիա. Երևանի մայրաքաղաքի կառուցումը

Ջոնաթան Հոլիս (Արևելյան Իլինոյսի համալսարան)

Լսելով հայկական Բաքուն. պատմություն և հիշողություն թվային սփյուռքում

Շաբաթ, մարտի 14, 2026 թ.

Նիստավար՝  Մարտին Ադամյան (UCLA)

• Հայկական լրատվամիջոցները արդի և ժամանակակից համատեքստում

Վարում է Ալեքիա Հաթունը  (UCLA)

Արմենուհի Մուրադյան (Հալլե-Վիտենբերգի համալսարան)

Հայ կանայք կայսրությունների միջև. առաջին ներդրումները տպագիր մամուլում

Դիանա Ղազարյան (Պազմենի Պետրոս Կաթոլիկ համալսարան)

Միջնորդություն կայսրություններում. Քրիքորյան ստուդիան և հայկական սոցիալական գործակալությունը Օսմանյան ու Մանդատային Երուսաղեմում վիզուալ մշակույթի միջոցով

Անի Քոջոյան (Երևանի պետական համալսարան)

Լեզու, իշխանություն և գենդերային ապատեղեկատվություն ժամանակակից Հայաստանի հանրային դիսկուրսում

ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտին (ՀԱԻ) կից գործող ԲԿԳԿ 007 «Հնագիտություն և ազգագրություն» մասնագիտական խորհրդի ս.թ. փետրվարի 12- նիստին, ժամը` 14:00-ին, տեղի կունենա Տիգրան Ալեքսանյանի «Բերդի տարածարջանի միջնադարյան ամրաշինական համակարգը» խորագրով թեկնածուական ատենախոսության պաշտպանությունը:

Ատենախոսությունը նվիրված է Բերդի ( նախկին Շամշադինի, ապա՝ Տավուշի շրջան, այժմ՝ Բերդ խոշորացված համայնք) միջնադարյան ամրաշինական կառույցների և պաշտպանական համակարգերի ուսումնասիրությանը: Այն զբաղեցնում է Հայաստանի Հանրապետության հյուսիսարևելյան հատվածը:

Աշխատանքում առաջին անգամ փորձ է արվել համակարգված հետազոտել և ներկայացնել տարածաշրջանի միջնադարյան ամրաշինական կառույցները, դրանց վերաբերող տվյալները, մինչ օրս կատաված ուսումնասիրություններն ու հետազոտողների կարծիքները: ՄԻաժամանակ խնդիր է դրվել հետազոտել խնդրո առարկա հուշարձանների կառուցման սկզբունքերը, շինարարական փուլեը, ժամակագրությունն ու պատմական ընթացքը:

Գիտական ղեկավար՝

• պ. գ. թ. Դիաննա Միրիջանյան

Պաշտոնական ընդդիմախոսներ`

• պ.գ.դ. , պրոֆեսոր Համլետ Պետրոսյան
• պ.գ.թ. Արմինե Զոհրաբյան

Առաջատար կազմակերպություն՝ Երևանի պետական համալսարան

Ռումինիայի Գիտությունների ակադեմիայի «Ա. Դ. Քսենոպոլ» պատմության ինստիտուտի Նորագույն պատմության բաժինը դեկտեմբերի 12-ին, 2025 թ., ինստիտուտի խորհրդաժողովների դահլիճում կազմակերպում է «ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆՆ ՈՒ ՄԱՍՆԱՎՈՐԸ XX ԴԱՐՈՒՄ (PUBLIC ȘI PRIVAT ÎN SECOLUL XX)» խորագրով գիտական գիտաժողով։ Թեմայի ընտրությունն առաջարկում է քննարկել հետազոտությունների բազմաբնույթ ուղղություններ ու հետաքրքրություններ, որոնք ընդգրկում են XX դարի կարևոր ոլորտներն ու խնդիրները (մշակույթ, քաղաքական և գաղափարական իրադարձություններ, դիվանագիտություն, պատերազմ, հոգևորություն և կրոն և այլն)։

Մասնակցությունն իրականացվելու է առցանց՝ Zoom հարթակի միջոցով, իսկ կազմակերպիչը (Յասի քաղաքի «Ա. Դ. Քսենոպոլ» պատմության ինստիտուտ — Ռումինիայի նորագույն պատմության բաժին) ժամանակին կհաղորդի միացման և մասնակցության համար անհրաժեշտ հղումը։ Գիտաժողովում ելույթ կունենան նաև ամերիկահայաց հետազոտողները՝ Փոլ Է. Միքելսոնը (Paul E. Michelson, Huntington University) և Լարի Ուոթթսը (Lary Watts, մասնագետ անվտանգության և կառավարման բարեփոխումների ոլորտում)։

Գիտական զեկույցները կարող են ներկայացվել անգլերեն, ռումիներեն, ուկրաիներեն և ռուսերեն լեզուներով։

Խնդրում ենք մինչև 2025 թ. նոյեմբերի 30-ը հաստատել Ձեր մասնակցությունը:

Ս.թ. նոյեմբերի 10-ին ՀՀ ԳԱԱ-ում կկայանա գիտական նստաշրջան՝ նվիրված «Հանուն խաղաղության և զարգացման գիտության համաշխարհային օրվան» (հռչակված UNESCO-ի կողմից 2001 թ.-ին):

Նստաշրջանը սկսվում է ժ. 13:40 ՀՀ ԳԱԱ նախագահության նիստերի դահլիճում (Մարշալ Բաղրամյան պ., 24, 2-րդ հարկ):

Զեկուցումներով հանդես կգան՝

• Պրոֆ. Վալերի Տուչինը (ՌԴ)՝ «Կենսաբժշկական օպտիկական պատկերման և լուսաթերապիայի խնդիրների լուծման նորարարական մոտեցումներ» թեմայով;
• Պրոֆ. Լևոն Եպիսկոպոսյանը՝ «Ծագումից մինչև ինքնություն․ հայերի գենետիկական ուղին» թեմայով;
• Պ.գ.դ. Արսեն Բոբոխյանը՝ «Վիշապաքարերը նորագույն հնագիտական հետազոտությունների լույսի ներքո» թեմայով:
• Հրավիրվում են մասնակցելու գիտնականները, բուհերի ուսանողները և ավագ դպրոցների աշակերտները:

Մասնակցության համար խնդրում ենք նախապես գրանցվել հետևյալ հղումով՝

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfGqcXbkCiYwOD3Q5G7Yl1w0xq9eTLjRTEkdU2fWpPy90KHAw/viewform?usp=publish-editor

ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտին (ՀԱԻ) կից գործող ԲԿԳԿ 007 «Հնագիտություն և ազգագրություն» մասնագիտական խորհրդի ս.թ. հոկտեմբերի 30-ի նիստին, ժամը` 14:00-ին, տեղի կունենա ՀԱԻ վիմագրության բաժնի ղեկավար, պ.գ.թ. Արսեն Հարությունյանի «Միջնադարյան Տաթևը և նրա գրավոր մշակութային ժառանգությունը» խորագրով դոկտորական ատենախոսության պաշտպանությունը:

Ներկայացվող ատենախոսությունը նվիրված է Սյունանց հոգևոր մշակութային կենտրոն Տաթևի վանքի և հարակից վանքապատկան գյուղատեղերի պատմական նկարագրին և գրավոր ժառանգության համալիր քննությանը:

Պաշտոնական ընդդիմախոսներ՝

• պ.գ.դ., պրոֆ. Կարեն Արտաշեսի Մաթևոսյան
• պ.գ.դ., պրոֆ. Համլետ Լենսերի Պետրոսյան
• պ.գ.դ., պրոֆ. Արման Սամվելի Եղիազարյան

Առաջատար կազմակերպություն` Երևանի պետական համալսարան

ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի Մշակութային մարդաբանության բաժնի, Կիրառական մարդաբանության գիտահետազոտական խմբի, “Հազարաշեն” ազգաբանական հետազոտությունների հայկական կենտրոնի և Ֆրանսիայի Inalco (Institut National des Langues et Civilisations Orientales) համալսարանի նախաձեռնությամբ 2025 թ. հոկտեմբերի 16-17-ին կկազմակերպվի «Տեղահանություն և հիշողություն․ Արցախի հընթացս ճգնաժամը բանավոր պատմություններում» խորագրով միջազգային գիտաժողով։

Գիտաժողովի նպատակն է քննարկել, թե ինչպես է 2020 թ. Արցախի դեմ սանձազերծված պատերազմը, Արցախի փաստացի պաշարումը, 2020-2023 թթ․ ընթացքում նախապատրաստված և 2023 թ․ սեպտեմբերին տեղի ունեցած Արցախի բնակչության տեղահանությունն արտացոլվել և իմաստավորվել միջազգային և հայկական լրատվականներում ու հանրային դաշտում և փոխանցվել բանավոր պատմությունների միջոցով։ Կարևոր են ոչ միայն հիշողության բովանդակային և տեղեկատվական շերտերը, այլև դրանց փոխանցման միջոցներն ու ձևերը, հիշողության կրողները, ինչպես նաև պատերազմի, տեղահանության և հիշողության ձևավորման քաղաքականությունը, սոցիալական, մշակութային հետևանքները։ Չնայած գիտաժողովի բուն նպատակն է Արցախի ընթացիկ ճգնաժամի քննարկումը, բայց, հաշվի առնելով Արցախի աշխարհագրական տեղը և բնակչության ինքնությունների բարդ հետագիծը, գիտաժողովում կարող են քննարկվել նաև Արցախի ճգնաժամերի պատմական թեմաներն ու դրանց անդրադարձն այսօրվա հանրային, գիտական, քաղաքական խոսույթներում:

2. Արցախի չճանաչված հանրապետության 30 տարվա պատմությունը. պատերազմների ճանապարհն ու տեղահանությունը

3. Պաշարված Արցախը տեղեկատվական աղբյուրներում և բանավոր պատմություններում

4. Հիշողության և մոռացության քաղաքականություն, իշխանության տեքստեր, պաշտոնական պատումներ

5. Արցախցիների բանավոր պատումությունները որպես ուսումնասիրության մեթոդ և պաշտոնական պատմագրության այլընտրանք

6. ԽՍՀՄ-ի հիշողության քաղաքականությունը Արցախի/Ղարաբաղի հարցում

7. Սումգայիթյան ջարդերի մասին իմացությունը Հայաստանում, Ադրբեջանում, Վրաստանում, Կովկասում, ԽՍՀՄ-ում, հետխորհրդային հանրապետություններում

8. Արցախի տեղահանության բանավոր պատմություններ․ մեթոդաբանություն և էթիկական խնդիրներ

9. Սպառնալիքի, բռնաքսորի (դեպորտացիայի), տեղահանության և ցեղասպանության եզրութաբանության համեմատական քննություն՝ Արցախի օրինակով

10. Արցախի նյութական մշակութային ժառանգությունն ու դրա պահպանության խնդիրները

11. Արցախի ոչ նյութական մշակութային ժառանգությունը

12. Բռնի տեղահանվածների առօրյա կյանքն ու սոցիալական կազմակերպվածությունը

13. Նյութականություն և հիշողության կրիչներ (ֆոտոարխիվ, առարկաներ, ևն)

14. Թվանշային հարթակներն ու հիշողության արխիվացումը

15. Հիշողության գենդերային տեսանկյուններ

16. Հիշողություն և տրավմա՝ խմբային և անհատական

17. Տեղահանության հիշողության ներկայացում արվեստի տարբեր ճյուղերում, գրականությունում

18. Համեմատական դեպքեր․ բռնի տեղահանումներ և դրանց մասին հիշողությունն այլ երկրներում

19. Արցախի հիշողության վայրեր և հիշատակի ծեսեր

20. «Արցախյան հիշողությունն ու պատմությունը» կրթական համակարգում

21. Բռնի տեղահանության և ինքնության վերաիմաստավորման գործընթացներ

22. Հիշողությունն ի նպաստ դիմակայության և ինքնության պահպանության

 

Գիտաժողովին կարող են մասնակցել գիտական հաստատությունների գիտաշխատողներ, անկախ հետազոտողներ, և ասպիրանտներ։

Գիտաժողովին մասնակցել ցանկացողները պետք է ուղարկեն իրենց զեկուցման վերնագիրը հայերեն և անգլերեն, ինչպես նաև 300 բառի սահմաններում ամփոփագիրը (հայերեն կամ անգլերեն) մինչև 2025 թ. սեպտեմբերի 15-ը` iae.anthropology@gmail.com  հասցեով, ինչպես նաև լրացնեն անհատական ձևաթուղթը հետևյալ հղմամբ՝ https://forms.gle/9tqFppheHr8KXRVA8։

 

Ընտրված հայտերի մասին տեղեկությունը կհայտարարվի մինչև սեպտեմբերի 25։

Զեկուցումների տևողությունը՝ մինչև 20 րոպե։

Մասնակցությունը՝ առցանց և անցանց։

Ընտրված զեկուցումները հնարավորություն կունենան հրապարակվելու։

Հարցերի կամ լրացուցիչ տեղեկության համար դիմել գիտաժողովի համակարգողներին՝ iae.anthropology@gmail.com

 

Գիտաժողովի կազմկոմիտե՝

Լևոն Աբրահամյան,

Հրանուշ Խառատյան,

Անահիտ Տոնապետյան-Դեմոպուլիս

Գայանե Շագոյան,

Լուսինե Խառատյան

 

Գիտաժողովի ծրագիրը ստորև՝ 

https://www.dropbox.com/scl/fi/8ah26ggxoulkygp9gt93l/Program-Displacement-and-Memory.pdf?rlkey=rzut6mvl2k5ldda4ujtkgl48r&e=1&dl=0

 

ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտը (ՀԱԻ) «Մշակույթը՝ գործոն» հասարակական կազմակերպության հետ մեկնարկել է համագործակցային նոր ծրագիր «Վիշապների պահապանները» խորագրով։ Ծրագրի հիմնական նպատակն է բարձրացնել 10-14 տարեկանների և տեղական համայնքների իրազեկվածությունը հայկական վիշապաքարերի բացառիկ մշակութային նշանակության վերաբերյալ, ինչպես նաև խթանել ժառանգության պահպանությունը, քննադատական մտածողությունը և քաղաքացիական ներգրավվածությունը։

Այս նախաձեռնությունը, որը մեկնարկում է Հ․ Հովնանյան ընտանեկան հիմնադրամի դրամաշնորհի շրջանակներում, միավորում է հիմնարար գիտելիքը նորարարական կրթական մեթոդաբանության հետ։ Որպես առաջատար գիտական կենտրոն՝ ՀԱԻ-ն ապահովում է ծրագրի բովանդակության գիտական ճշգրտությունն ու հիմնավորվածությունը։

Մեր մասնագետները խորհրդատվություն են տրամադրում ծրագրի ընդհանուր հայեցակարգի և բոլոր կրթական նյութերի վերաբերյալ՝ վիշապաքարերի մասին առկա տեղեկատվությունը համապատասխանեցնելով վերջին հնագիտական հետազոտությունների տվյալներին։

ՀԱԻ-ն ուղղակիորեն պատասխանատու է նաև մասնագիտացված ուսուցողական դասընթացների  մշակման և իրականացման համար։ Այս դասընթացներն անցկացվելու են դպրոցականների և նրանց ընտանիքների համար՝ համայնքային իրազեկման արշավների ընթացքում։ Այս փորձառական ուսուցումը մասնակիցներին կզինի վիշապաքարերի յուրահատուկ պատկերագրության և հնագիտական համատեքստի մասին խորը գիտելիքներով՝ նրանց դարձնելով այս համաշխարհային նշանակության ժառանգության տեղեկացված պահապաններ։

«Վիշապների պահապանները» 9-ամսյա ծրագիրը, որը մեկնարկել է 2025 թվականի սեպտեմբերին, իրականացվում է «Մշակույթը՝ գործոն» ՀԿ-ի կողմից մշակված հայեցակարգով, որը ներառում է «Վահագնը և վիշապը» անիմացիոն ֆիլմի արտադրություն, տեղեկատվական գրքույկների տպագրություն և ֆիլմի ցուցադրություն համայնքային արշավների ժամանակ։

Այս համատեղ աշխատանքի միջոցով ՀԱԻ-ը նպատակ է դնում ոչ միայն տարածել գիտական տեղեկատվությունը, այլև վիշապաքարերի պատմական և մշակութային արժեքը ներկայացնել հասարակության ամենատարբեր շերտերի համար, հատկապես երիտասարդ սերնդի  շրջանում, դրանով իսկ նպաստելով հայկական մշակութային ժառանգության երկարաժամկետ պահպանությանը։